Dhanteras 2026: હિન્દુ ધર્મમાં ધનતેરસનો તહેવાર સુખ, સમૃદ્ધિ, ધન અને સારા સ્વાસ્થ્યનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. દિવાળીના પાંચ દિવસના પર્વની શરૂઆત ધનતેરસથી થાય છે. આ દિવસે માતા લક્ષ્મી, ભગવાન કુબેર અને ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજા કરવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, ધનતેરસના દિવસે શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવાથી ઘરમાં સુખ-શાંતિ અને સમૃદ્ધિનું આગમન થાય છે. આ દિવસે લોકો સોનું, ચાંદી, વાસણો અને અન્ય શુભ વસ્તુઓ ખરીદે છે. ઘરની સફાઈ કરવામાં આવે છે અને સાંજે દીવા પ્રગટાવીને ભગવાનને પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
જો તમે પણ જાણવા માંગો છો કે ધનતેરસ 2026 ક્યારે છે, પૂજાનો શુભ મુહૂર્ત શું છે, માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજા કેવી રીતે કરવી, કયા મંત્રોનો જાપ કરવો અને ધનતેરસ પર શું ખરીદવું, તો આ લેખ તમારા માટે ઉપયોગી છે.
ધનતેરસ 2026 ક્યારે છે? જાણો સાચી તારીખ
વર્ષ 2026માં ધનતેરસનો તહેવાર શુક્રવાર, 6 નવેમ્બર 2026ના રોજ મનાવવામાં આવશે. આ પર્વને ધનત્રયોદશી અને ધન્વંતરી જયંતિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, ધનતેરસ કારતક મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની ત્રયોદશી તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન ધન્વંતરી, માતા લક્ષ્મી અને ધનના દેવતા ભગવાન કુબેરની પૂજા કરવામાં આવે છે.
ધનતેરસ 2026ની મુખ્ય વિગતો
યમદીપદાન: ધનતેરસની સાંજે પ્રચલિત પરંપરા અનુસાર
ધનતેરસની તારીખ: શુક્રવાર, 6 નવેમ્બર 2026
ત્રયોદશી તિથિ શરૂ: 6 નવેમ્બર, સવારે આશરે 10:30 વાગ્યે
ત્રયોદશી તિથિ પૂર્ણ: 7 નવેમ્બર, સવારે આશરે 10:47 વાગ્યે
અમદાવાદમાં લક્ષ્મી-કુબેર પૂજાનો શુભ મુહૂર્ત: સાંજે 6:30થી રાત્રે 8:28 વાગ્યા સુધી
પ્રદોષ કાળ: સાંજે આશરે 5:59થી રાત્રે 8:33 વાગ્યા સુધી
નોંધ: પૂજાના ચોક્કસ મુહૂર્તમાં શહેર પ્રમાણે ફેરફાર થઈ શકે છે. તેથી અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા, રાજકોટ અથવા તમારા શહેરના સ્થાનિક પંચાંગમાં આપેલા સમયની પુષ્ટિ જરૂર કરવી.
ધનતેરસનું ધાર્મિક મહત્ત્વ શું છે?
ધનતેરસનો તહેવાર માત્ર સોનું-ચાંદી ખરીદવા પૂરતો મર્યાદિત નથી. આ દિવસ ધન સાથે સારા સ્વાસ્થ્ય, સ્વચ્છતા, મહેનત અને પરિવારની ખુશહાલીનું મહત્ત્વ સમજાવે છે.
ધાર્મિક કથા અનુસાર, સમુદ્રમંથન દરમિયાન ભગવાન ધન્વંતરી અમૃતનો કળશ લઈને પ્રગટ થયા હતા. ભગવાન ધન્વંતરીને આયુર્વેદ અને આરોગ્યના દેવતા માનવામાં આવે છે. તેથી આ દિવસે તેમના આશીર્વાદ મેળવવા માટે પૂજા કરવામાં આવે છે.
માતા લક્ષ્મીને ધન અને વૈભવની દેવી માનવામાં આવે છે, જ્યારે ભગવાન કુબેરને ધનના રક્ષક માનવામાં આવે છે. આથી ધનતેરસના દિવસે આ દેવતાઓની આરાધના કરવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.
ધનતેરસની પૂજા માટે જરૂરી સામગ્રી
ધનતેરસની પૂજા માટે નીચેની સામગ્રી તૈયાર રાખી શકાય છે:
માતા લક્ષ્મી, ભગવાન ગણેશ, ભગવાન કુબેર અને ભગવાન ધન્વંતરીની તસવીર અથવા મૂર્તિ.
લાકડાની ચોકી અને લાલ કે પીળું કપડું.
કળશ અને શુદ્ધ પાણી.
કંકુ, હળદર, ચોખા અને ફૂલ.
ફૂલની માળા અને ધૂપબત્તી.
ઘી અથવા તેલના દીવા.
કપૂર અને રૂની વાટ.
ફળ, મીઠાઈ અને અન્ય સાત્ત્વિક પ્રસાદ.
સિક્કા, સોનું અથવા ચાંદી, જો ઉપલબ્ધ હોય.
યમદીપદાન માટે માટીનો દીવો અને સરસવનું તેલ.
બધી સામગ્રી ખરીદવી જરૂરી નથી. શ્રદ્ધા, સ્વચ્છતા અને ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
ધનતેરસ 2026ની પૂજાવિધિ: માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજા કેવી રીતે કરવી?
- સવારે ઘરની સફાઈ કરો
ધનતેરસના દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરો અને ઘરની સફાઈ કરો. ખાસ કરીને મુખ્ય દરવાજો, રસોડું અને પૂજાસ્થળ સ્વચ્છ રાખો.
મુખ્ય દરવાજે રંગોળી બનાવો અને શક્ય હોય તો ફૂલોનું તોરણ લગાવો. ઘણી પરંપરાઓમાં દરવાજા પર સ્વસ્તિક અને શુભ-લાભ લખવાનું પણ મહત્ત્વ છે.
- પૂજાસ્થળ તૈયાર કરો
સાંજે પૂજાસ્થળે ચોકી મૂકી તેના પર લાલ અથવા પીળું કપડું પાથરો. માતા લક્ષ્મી, ભગવાન ગણેશ, ભગવાન કુબેર અને ભગવાન ધન્વંતરીની તસવીર અથવા મૂર્તિ સ્થાપિત કરો.
દીવો પ્રગટાવો, ધૂપબત્તી કરો અને પૂજાની સામગ્રી વ્યવસ્થિત ગોઠવો.
- સૌપ્રથમ ભગવાન ગણેશની પૂજા કરો
હિન્દુ પરંપરામાં દરેક શુભ કાર્યની શરૂઆત ભગવાન ગણેશની પૂજાથી કરવામાં આવે છે.
ભગવાન ગણેશને કંકુ, ચોખા, ફૂલ અને મીઠાઈ અર્પણ કરો. ત્યારબાદ આ મંત્રનો જાપ કરો:
મંત્ર: ૐ ગં ગણપતયે નમઃ।
આ મંત્રનો 11 અથવા 108 વખત જાપ કરી શકાય છે. ભગવાન ગણેશને પ્રાર્થના કરો કે તમારી પૂજા નિર્વિઘ્ને પૂર્ણ થાય અને પરિવારમાં સુખ-શાંતિ રહે.
- ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજા કરો
ધનતેરસના દિવસે ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. તેમને આરોગ્ય અને આયુર્વેદના દેવતા માનવામાં આવે છે.
ભગવાન ધન્વંતરીને ફૂલ, ચોખા અને પ્રસાદ અર્પણ કરો. ત્યારબાદ આ મંત્રનો જાપ કરો:
મંત્ર: ૐ ધન્વંતરયે નમઃ।
ભગવાન ધન્વંતરીને પ્રાર્થના કરો કે પરિવારના તમામ સભ્યોને સારું સ્વાસ્થ્ય, માનસિક શાંતિ અને સ્વસ્થ જીવન મળે.
- માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરો
માતા લક્ષ્મીને ધન, વૈભવ, સૌભાગ્ય અને સમૃદ્ધિની દેવી માનવામાં આવે છે.
માતાની તસવીર અથવા મૂર્તિ સામે દીવો પ્રગટાવો. તેમને કંકુ, ચોખા, ફૂલ અને મીઠાઈ અર્પણ કરો.
ત્યારબાદ આ મંત્રનો જાપ કરો:
મંત્ર: ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ।
શ્રદ્ધા અનુસાર 11, 21 અથવા 108 વખત મંત્રનો જાપ કરી શકાય છે.
માતા લક્ષ્મીને પ્રાર્થના કરો કે પરિવારમાં સુખ-શાંતિ રહે, મહેનતથી ધન પ્રાપ્ત થાય અને ધનનો સદુપયોગ કરવાની બુદ્ધિ મળે.
- ભગવાન કુબેરની પૂજા કરો
ભગવાન કુબેરને ધનના રક્ષક માનવામાં આવે છે. વેપારીઓ આ દિવસે દુકાન, તિજોરી અને હિસાબનાં ચોપડાંની પૂજા પણ કરે છે.
ભગવાન કુબેરને ફૂલ અર્પણ કરીને આ મંત્રનો જાપ કરો:
મંત્ર: ૐ યક્ષાય કુબેરાય વૈશ્વરવણાય નમઃ।
ત્યારબાદ વ્યવસાયમાં પ્રગતિ, આર્થિક સ્થિરતા અને ધનના યોગ્ય ઉપયોગ માટે પ્રાર્થના કરો.
- તિજોરી અને નવી ખરીદેલી વસ્તુની પૂજા કરો
ધનતેરસ પર સોનું, ચાંદી, સિક્કા અથવા નવા વાસણ ખરીદવાની પરંપરા છે. ખરીદેલી વસ્તુને સ્વચ્છ કરીને પૂજાસ્થળે મૂકો.
તેના પર કંકુનું તિલક કરો અને ફૂલ અર્પણ કરો. વેપારીઓ પોતાના હિસાબનાં ચોપડાં અને કામકાજ સાથે જોડાયેલી વસ્તુઓની પૂજા પણ કરી શકે છે.
- આરતી કરો અને પ્રસાદ વહેંચો
પૂજા પૂર્ણ થયા પછી માતા લક્ષ્મીની પ્રચલિત આરતી ‘ૐ જય લક્ષ્મી માતા’ ગાવો. ભગવાન ગણેશની આરતી પણ કરી શકાય છે.
ભગવાન ધન્વંતરીનું સ્મરણ કરીને પરિવારના સારા સ્વાસ્થ્ય માટે પ્રાર્થના કરો. ત્યારબાદ પ્રસાદનું વિતરણ કરો.
માતા લક્ષ્મીને પ્રસન્ન કરવાના 11 પરંપરાગત ઉપાયો
ધનતેરસના દિવસે નીચેના ઉપાયો ધાર્મિક પરંપરા અને શુભ ભાવના સાથે કરી શકાય છે.
- ઘરના મુખ્ય દરવાજાની સફાઈ કરો
મુખ્ય દરવાજો સ્વચ્છ રાખો અને રંગોળી બનાવો. આ પરંપરા ઘરમાં શુભતાનું સ્વાગત કરવાનું પ્રતીક છે.
- સાંજે દીવા પ્રગટાવો
પૂજાસ્થળ અને મુખ્ય દરવાજે દીવા પ્રગટાવો. દીપદાન દિવાળી પર્વની મહત્ત્વપૂર્ણ પરંપરા છે.
- માતા લક્ષ્મીના મંત્રનો જાપ કરો
‘ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ’ મંત્રનો શ્રદ્ધાપૂર્વક જાપ કરો.
- ભગવાન કુબેરનું સ્મરણ કરો
ધનના યોગ્ય સંચાલન, આર્થિક સ્થિરતા અને મહેનતમાં સફળતા માટે પ્રાર્થના કરો.
- જરૂરિયાતમંદોને દાન આપો
તમારી ક્ષમતા અનુસાર અનાજ, કપડાં, ભોજન અથવા ઉપયોગી વસ્તુઓનું દાન કરો.
- ઘરમાં સ્વચ્છતા જાળવો
ઘરની વસ્તુઓ વ્યવસ્થિત રાખો અને બિનજરૂરી સામાન દૂર કરો.
- બજેટ પ્રમાણે ખરીદી કરો
સોનું કે ચાંદી ખરીદવું શક્ય ન હોય તો માટીના દીવા અથવા ઉપયોગી ઘરવખરી ખરીદી શકાય છે.
- પરિવાર સાથે પૂજા કરો
પરિવારના સભ્યો સાથે પૂજા કરીને બાળકોને તહેવારનું ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વ સમજાવો.
- ઈમાનદારીથી ધન કમાવાનો સંકલ્પ કરો
મહેનત અને સચ્ચાઈથી ધન કમાવું અને તેનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો એ જીવનની મહત્ત્વપૂર્ણ બાબત છે.
- બચત કરવાની ટેવ પાડો
આવક અને ખર્ચનું આયોજન કરો. ભવિષ્યની જરૂરિયાત માટે નિયમિત બચત કરવાનો સંકલ્પ લો.
- આરોગ્યનું ધ્યાન રાખો
ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજા સાથે નિયમિત કસરત, સંતુલિત આહાર અને પૂરતી ઊંઘ જેવી સારી આદતો અપનાવો.
નોંધ: આ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને જીવનમાં સારી આદતો વિકસાવવાના ઉપાયો છે. કોઈ મંત્ર અથવા પૂજાથી ચોક્કસપણે ધન વધશે તેની ખાતરી આપી શકાતી નથી.
ધનતેરસ પર શું ખરીદવું શુભ માનવામાં આવે છે?
સોનું અને ચાંદી
ધનતેરસ પર સોના-ચાંદીના દાગીના અથવા સિક્કા ખરીદવાની પરંપરા છે. ખરીદી કરતી વખતે શુદ્ધતા, હોલમાર્ક અને બિલની તપાસ કરો.
નવા વાસણો
સ્ટીલ, તાંબા, પિત્તળ અથવા ચાંદીનાં વાસણો ખરીદવામાં આવે છે.
માટીના દીવા
માટીના દીવા ખરીદીને ઘરની સજાવટ અને દીપદાન માટે ઉપયોગ કરી શકાય છે.
સાવરણી
કેટલાક પરિવારોમાં ધનતેરસ પર સાવરણી ખરીદવી શુભ માનવામાં આવે છે. તેને સ્વચ્છતા અને ઘરની વ્યવસ્થાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
કામકાજ માટે ઉપયોગી વસ્તુઓ
વેપારીઓ દુકાન અથવા વ્યવસાય માટે જરૂરી સાધનો, નવી હિસાબની ચોપડી કે અન્ય ઉપયોગી વસ્તુઓ ખરીદી શકે છે.
યાદ રાખો કે ધનતેરસ પર મોંઘી વસ્તુ ખરીદવી ફરજિયાત નથી. તમારી જરૂરિયાત અને આર્થિક સ્થિતિ પ્રમાણે જ ખરીદી કરો.
ધનતેરસ પર કઈ સાવચેતીઓ રાખવી જોઈએ?
માત્ર શુભ મુહૂર્તના નામે દેવું કરીને મોંઘી ખરીદી ન કરો.
પૂજાસ્થળ અને ઘર સ્વચ્છ રાખો.
દીવા પડદા, કાગળ અને જ્વલનશીલ વસ્તુઓથી દૂર રાખો.
બાળકોને સળગતા દીવા પાસે એકલા ન છોડો.
સોનું-ચાંદી ખરીદતી વખતે બિલ અને શુદ્ધતાની ખાતરી કરો.
કોઈ ધાર્મિક વિધિ ન કરી શકો તો ડરવાની જરૂર નથી.
પરિવારના સભ્યો સાથે પ્રેમ અને સન્માનથી વર્તો.
તમારી ક્ષમતા પ્રમાણે દાન કરો અને દેખાડો ટાળો.
સ્વાસ્થ્યની સમસ્યા હોય તો યોગ્ય તબીબી સલાહ લો.
પૂજા કરતી વખતે આગ અને દીવાઓની સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખો.
ધનતેરસ પર યમદીપદાન શા માટે કરવામાં આવે છે?
ધનતેરસના દિવસે યમદીપદાન કરવાની પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દીપદાન પરિવારના સભ્યોની દીર્ઘાયુ અને સુખાકારી માટે કરવામાં આવે છે.
યમદીપદાન કરવાની સરળ રીત:
- માટીનો દીવો લો.
- તેમાં સરસવનું તેલ અથવા તમારી પરંપરા પ્રમાણે તેલ ભરો.
- રૂની વાટ મૂકી દીવો પ્રગટાવો.
- પરિવારના કલ્યાણ અને સુખાકારી માટે પ્રાર્થના કરો.
- તમારી પારિવારિક પરંપરા મુજબ દીવો ઘરની બહાર સુરક્ષિત જગ્યાએ રાખો.
કેટલાક પરિવારોમાં દીવો દક્ષિણ દિશા તરફ રાખવાની પરંપરા છે. દીવો એવી જગ્યાએ રાખો જ્યાંથી આગ લાગવાનો અથવા કોઈને ઈજા થવાનો ખતરો ન હોય.
ધનતેરસ પર કેટલા દીવા પ્રગટાવવા જોઈએ?
ઘણા પરિવારોમાં ધનતેરસના દિવસે 13 દીવા પ્રગટાવવાની પરંપરા છે. કેટલાક લોકો પાંચ, સાત અથવા પોતાની શ્રદ્ધા અને સુવિધા પ્રમાણે અન્ય સંખ્યામાં દીવા પ્રગટાવે છે.
દીવાની સંખ્યા અંગે દરેક પ્રદેશમાં એકસરખો નિયમ નથી. તેથી તમારી પારિવારિક પરંપરા અને સુવિધા પ્રમાણે દીપદાન કરી શકો છો.
ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજા શા માટે કરવામાં આવે છે?
ભગવાન ધન્વંતરીને હિન્દુ ધર્મમાં આરોગ્ય અને આયુર્વેદના દેવતા માનવામાં આવે છે. પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, તેઓ સમુદ્રમંથન દરમિયાન અમૃતનો કળશ લઈને પ્રગટ થયા હતા.
આથી ધનતેરસના દિવસે તેમની પૂજા કરીને પરિવારના સારા સ્વાસ્થ્ય, સુખાકારી અને દીર્ઘાયુ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
આ પર્વ આપણને યાદ અપાવે છે કે ધન જેટલું જ મહત્ત્વ સ્વાસ્થ્યનું પણ છે. તેથી પૂજા સાથે નિયમિત કસરત, સંતુલિત આહાર અને સારી જીવનશૈલી અપનાવવાનો સંકલ્પ લેવો જોઈએ.
નિષ્કર્ષ:
ધનતેરસ 2026 શુક્રવાર, 6 નવેમ્બરના રોજ મનાવવામાં આવશે. આ પર્વ માતા લક્ષ્મીની પૂજા, ભગવાન કુબેરનું સ્મરણ અને ભગવાન ધન્વંતરીની આરાધના દ્વારા ધન, આરોગ્ય અને સુખ-સમૃદ્ધિની કામના કરવાનો અવસર છે.
આ દિવસે ઘરની સફાઈ કરો, પૂજાસ્થળ સજાવો, સ્થાનિક પંચાંગ અનુસાર શુભ મુહૂર્તમાં પૂજા કરો, મંત્રજાપ કરો અને પરિવાર સાથે આરતી કરો. યમદીપદાનની પરંપરા નિભાવતી વખતે સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખો. ખરીદી પોતાની જરૂરિયાત અને બજેટ પ્રમાણે કરો તથા જરૂરિયાતમંદોની મદદ કરવાનો પ્રયાસ કરો.
યાદ રાખો કે જીવનની સાચી સમૃદ્ધિ માત્ર ધનમાં નથી, પરંતુ સારા સ્વાસ્થ્ય, ઈમાનદારી, સંતોષ, મહેનત અને પરિવારના પ્રેમમાં પણ છે.
માતા લક્ષ્મી તમારા ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિ લાવે, ભગવાન ધન્વંતરી તમારા પરિવારને સારું સ્વાસ્થ્ય આપે અને ભગવાન કુબેર તમને ધનનો સદુપયોગ કરવાની બુદ્ધિ આપે. આપ સૌને ધનતેરસ 2026ની હાર્દિક શુભકામનાઓ!
