અમદાવાદ: ભારત ઊર્જા સ્વાવલંબન તરફ મોટા પગલાં ભરી રહ્યું છે અને હવે પેટ્રોલમાં ઈથેનોલનું મિશ્રણ 20% (E20)થી વધારીને 85% (E85) સુધી લઈ જવાના વિચાર પર ચર્ચા તેજ બની છે. હાલ આ કોઈ તાત્કાલિક અમલમાં આવનાર નીતિ નથી. પરંતુ નીતિનિર્માતાઓ, ઉદ્યોગ અને પર્યાવરણ નિષ્ણાતો વચ્ચે આ મુદ્દે ચર્ચા શરૂ થઈ ગયો છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય અને નીતિ આયોગ આ વિષય પર અભ્યાસ અને માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરી રહ્યા છે.
શું છે E85 અને કેમ મહત્વપૂર્ણ?
E85એ એવું ઈંધણ છે જેમાં 85% ઈથેનોલ અને 15% પેટ્રોલ હોય છે. આ પ્રકારનું ઈંધણ ખાસ કરીને ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો (FFVs) માટે બનાવવામાં આવે છે. E85નો મુખ્ય હેતુ છે પેટ્રોલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી અને સ્થાનિક સ્તરે ઉપલબ્ધ બાયો-ફ્યુઅલનો ઉપયોગ વધારવો.
વિશ્વમાં બ્રાઝિલ અને અમેરિકા જેવા દેશોએ E85 મોડલનો વ્યાપક ઉપયોગ કર્યો છે. ખાસ કરીને બ્રાઝિલમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ કાર સામાન્ય બની ગઈ છે, જ્યાં વાહનચાલકો ઈથેનોલ અને પેટ્રોલ વચ્ચે પસંદગી કરી શકે છે.
ભારત માટે E85 કેમ મહત્વપૂર્ણ બની શકે?
ભારત પોતાની કુલ કાચા તેલની જરૂરિયાતનો લગભગ 85% આયાત કરે છે. આથી વિદેશી ચલણ પર ભારે ભાર પડે છે. જો E85 જેવા મિશ્રણનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય, તો તેલ આયાતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો શક્ય છે. ભારતીય પેટ્રોલિયમ કંપનીઓ પહેલેથી જ ઈથેનોલ સપ્લાય ચેઈન મજબૂત બનાવવા પર કામ કરી રહી છે.
ખેડૂતો માટે સોનેરી તક?
E85 મિશ્રણથી કૃષિ ક્ષેત્રને મોટો લાભ થઈ શકે છે. ઈથેનોલ બનાવવા માટે શેરડી, મકાઈ, ચોખા અને અન્ય કૃષિ પેદાશોનો ઉપયોગ થાય છે.
આથી ખેડૂતોને તેમના પાક માટે વધારાની બજાર મળશે, ખાસ કરીને જ્યારે ખાદ્ય પેદાશોની માંગ ઓછી હોય. સરકાર દ્વારા MSP અને અન્ય પ્રોત્સાહનો પણ ખેડૂતોને આ દિશામાં પ્રેરિત કરી શકે છે.
પડકારો: શું E85 માટે ભારત તૈયાર છે?
જ્યારે E85ના ફાયદા ઘણા છે, ત્યારે તેની અમલવારીમાં અનેક પડકારો છે:
વાહનોમાં ટેકનિકલ ફેરફાર: E85 માટે ખાસ પ્રકારના એન્જિન (Flex-Fuel Engines) જરૂરી છે. હાલ ભારતમાં મોટાભાગના વાહનો E10 અથવા E20 માટે ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યા છે. સોસાયટી ઓફ ઈન્ડિયન ઓટોમોબાઈલ મેન્યિફેક્ચરના કહેવા પ્રમાણે, FFVs માટે નવા મોડલ તૈયાર થઈ રહ્યા છે, પરંતુ તેને વ્યાપક બનાવવા માટે સમય લાગશે.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: E85 માટે અલગ સ્ટોરેજ, પાઈપલાઈન અને પંપ સિસ્ટમ જરૂરી છે. દેશભરમાં આ પ્રકારની સુવિધા ઉભી કરવી એક મોટો પડકાર છે.
પાણી અને ખાદ્ય સુરક્ષા: શેરડી જેવા પાકો માટે ભારે પાણીની જરૂર પડે છે. જો મોટા પાયે ઈથેનોલ ઉત્પાદન વધારવામાં આવે, તો પાણીની અછત અને ખાદ્ય પેદાશોની ઉપલબ્ધતા પર અસર પડી શકે છે.
ખર્ચ અને કિંમત: E85 ઈંધણ સસ્તું પડશે કે નહીં, તે પણ એક મોટો પ્રશ્ન છે. ઈથેનોલના ઉત્પાદન ખર્ચ, ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને ટેક્સ સ્ટ્રક્ચર આમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
સરકારની વ્યૂહરચના
સરકાર હાલમાં E20 લક્ષ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે, જેને 2025 સુધી હાંસલ કરવાનો પ્લાન છે. E85 માટે લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચના બનાવવામાં આવી રહી છે. નીતિ આયોગ દ્વારા ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો માટે રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ઓટોમોબાઈલ અને ઓઈલ ઈન્ડસ્ટ્રી પણ E85 અંગે આશાવાદી છે. કેટલાક મોટા ઓટોમેકર્સ પહેલેથી જ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ કાર લોન્ચ કરવાની તૈયારીમાં છે. તેમ છતાં, ગ્રાહકો માટે વાહન કિંમત, માઈલેજ અને ઈંધણ ઉપલબ્ધતા જેવા મુદ્દાઓ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય અનુભવ
બ્રાઝિલનું મોડલ ભારત માટે પ્રેરણારૂપ છે. બ્રાઝિલમાં 1970ના દાયકાથી ઈથેનોલ મિશ્રણ પ્રોગ્રામ ચાલી રહ્યો છે અને આજે ત્યાં મોટાભાગના વાહનો ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ છે. પરંતુ ભારતની પરિસ્થિતિ અલગ છે. અહીં જમીન, પાણી અને વસ્તી દબાણ વધુ છે, જે નીતિ અમલમાં પડકાર ઊભા કરી શકે છે.
ભવિષ્ય: E85 હકીકત બનશે?
વિશેષજ્ઞો માને છે કે E85 તરત જ અમલમાં આવશે તે શક્ય નથી, પરંતુ આગામી 10-15 વર્ષમાં આ દિશામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ શકે છે. જો ટેક્નોલોજી, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નીતિમાં સંતુલન જાળવવામાં આવશે, તો ભારત E85 તરફ સફળતાપૂર્વક આગળ વધી શકે છે.
ભારતમાં ઈથેનોલ મિશ્રણ 85% સુધી વધારવાનો વિચાર એક મોટી ઊર્જા ક્રાંતિનું સંકેત આપે છે. આ પગલું દેશને ઊર્જા સ્વાવલંબન, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને કૃષિ વિકાસ તરફ આગળ લઈ જઈ શકે છે. પરંતુ આ માર્ગ સરળ નથી. ટેકનિકલ, આર્થિક અને પર્યાવરણ સંબંધિત પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને જ આગળ વધવું પડશે.
