નવી દિલ્હી: ખેડૂતોને સીધી આર્થિક સહાય પહોંચાડવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલી પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (પીએમ-કિસાન) યોજના દેશભરમાં કરોડો પરિવારો માટે મહત્વપૂર્ણ આધાર બની છે. આ યોજનાના અંતર્ગત પાત્ર ખેડૂતોને દર વર્ષે ₹6,000ની સહાય ત્રણ હપ્તામાં આપવામાં આવે છે. પરંતુ તાજેતરમાં એક પ્રશ્ન વારંવાર ચર્ચામાં છે, શું પતિ અને પત્ની બન્ને અલગ-અલગ રીતે આ યોજનાનો લાભ મેળવી શકે?
પીએમ-કિસાન યોજના 2019માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેનો હેતુ નાના અને સીમિત જમીન ધરાવતા ખેડૂતોને આર્થિક સહાય પૂરી પાડવાનો છે. આ યોજનામાં પરિવારને એક યુનિટ તરીકે ગણવામાં આવે છે, જેમાં પતિ, પત્નિ અને તેમના બાળકોનો સમાવેશ થાય છે. યોજનાના નિયમો અનુસાર, એક જ પરિવારમાંથી માત્ર એક જ સભ્યને લાભ આપવામાં આવે છે.
પતિ-પત્ની બન્નેને કેમ નથી મળતો લાભ?
સરકારના નિયમો મુજબ, પીએમ-કિસાનમાં પરિવારમાંથી કોઈપણ એક સભ્યને જ આ યોજનાનો લાભ મળે છે. એટલે કે જો પતિએ પહેલેથી જ યોજનામાં નોંધણી કરાવી છે અને લાભ લઈ રહ્યો છે, તો પત્ની અલગથી અરજી કરીને લાભ મેળવી શકતી નથી. મિનિસ્ટ્રી ઓફ એગ્રિકલ્ચર એન્ડ ફાર્મર્સ વેલફેર દ્વારા જાહેર કરાયેલા માર્ગદર્શિકા મુજબ, ડુપ્લિકેટ લાભ ટાળવા માટે આ નિયમ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.
અપવાદ: ક્યારે બન્ને પાત્ર બની શકે?
પીએમ-કિસાન યોજના ખેડૂતો માટે એક મહત્વપૂર્ણ સહાય યોજના છે, પરંતુ તેના નિયમો સ્પષ્ટ છે, એક પરિવારને એક જ લાભ. પતિ અને પત્ની બન્નેને અલગ-અલગ લાભ મેળવવો સામાન્ય રીતે શક્ય નથી, સિવાય કેટલીક ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં.
જમીન અલગ-અલગ નામે હોય: જો પતિ અને પત્ની બંનેના નામે અલગ-અલગ કૃષિ જમીન હોય અને તેઓ અલગ-અલગ રીતે ખેડૂત તરીકે નોંધાયેલા હોય, તો કેટલાક રાજ્યોમાં સ્થાનિક નિયમો અનુસાર બંને અરજી કરી શકે છે. પરંતુ આ માટે કડક ચકાસણી થાય છે.
અલગ પરિવાર તરીકે નોંધણી: જો કોઈ કારણસર પતિ અને પત્ની અલગ રહે છે અને અલગ પરિવાર તરીકે નોંધાયેલા છે (જેમ કે કાનૂની રીતે અલગ થવું), તો તેઓ અલગ-અલગ લાભ મેળવી શકે છે.
વારસાગત જમીનનું વિતરણ: જો પરિવારની જમીન વારસામાં વહેંચાઈ ગઈ હોય અને દરેકના નામે અલગ હિસ્સો નોંધાયેલ હોય, તો પાત્રતા બદલાઈ શકે છે.
ગેરરીતિઓ પર સરકારની કાર્યવાહી
તાજેતરમાં ઘણા રાજ્યોમાં ડુપ્લિકેટ નોંધણી અને ગેરકાયદેસર રીતે લાભ લેવાના કેસ સામે આવ્યા છે. સરકાર દ્વારા આવા કેસોમાં કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે. પબ્લિક ફાયનાન્સિયલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (PFMS) દ્વારા ડેટા વેરિફિકેશન અને આધાર લિંકિંગ દ્વારા ડુપ્લિકેટ એન્ટ્રીઓ શોધવામાં આવી રહી છે. જો કોઈ વ્યક્તિ ખોટી રીતે લાભ લઈ રહ્યો હોય, તો તેને રકમ પરત કરવાની નોટિસ પણ આપવામાં આવે છે.
e-KYC અને આધાર લિંકિંગનું મહત્વ
પીએમ-કિસાન યોજનામાં પારદર્શિતા જાળવવા માટે e-KYC ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. યુનિક આઈડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (UIDAI) દ્વારા આધાર આધારિત ચકાસણી કરવામાં આવે છે, જેથી સાચા લાભાર્થીઓ સુધી સહાય પહોંચી શકે.
ખેડૂતોએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?
માત્ર પાત્રતા હોય ત્યારે જ અરજી કરવી
એક જ પરિવારથી ડુપ્લિકેટ અરજી ન કરવી
આધાર અને બેંક ખાતા યોગ્ય રીતે લિંક કરો
e-KYC સમયસર પૂર્ણ કરો
શંકાસ્પદ એજન્ટો અથવા દલાલોથી દૂર રહો
સરકારની આગળની યોજના
સરકાર પીએમ-કિસાન યોજનાને વધુ પારદર્શક અને અસરકારક બનાવવા માટે ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ વધારી રહી છે. ડિજિટલ ડેટાબેઝ, ડ્રોન સર્વે અને સેટેલાઇટ મોનિટરિંગ દ્વારા જમીન અને લાભાર્થીઓની માહિતી ચકાસવામાં આવી રહી છે.
