Girnar Lili Parikrama: ગિરનારની લીલી પરિક્રમામાં ઉમટ્યો ભક્તિનો મહાસાગર! ગુજરાતના જૂનાગઢમાં આવેલા પવિત્ર ગિરનાર પર્વતની લીલી પરિક્રમાનો પ્રારંભ થઈ ગયો છે. દર વર્ષે કારતક સુદ અગિયારસથી કારતક સુદ પૂનમ સુધી યોજાતી આ પરિક્રમા ગુજરાત સહિત દેશભરના શ્રદ્ધાળુઓ માટે વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ ધરાવે છે. વર્ષ 2026માં ગિરનારની લીલી પરિક્રમા 20 નવેમ્બરથી શરૂ થઈને 24 નવેમ્બર સુધી ચાલશે. આ પાંચ દિવસ દરમિયાન લાખો ભક્તો ગિરનારના જંગલ વિસ્તાર અને પર્વતીય માર્ગોમાંથી પસાર થઈને ભગવાનના દર્શન સાથે પોતાની પદયાત્રા પૂર્ણ કરશે.
ગિરનારની લીલી પરિક્રમા માત્ર એક ધાર્મિક યાત્રા નથી, પરંતુ શ્રદ્ધા, પ્રકૃતિ, સંસ્કૃતિ અને સામાજિક એકતાનું અનોખું ઉદાહરણ પણ છે. આ યાત્રામાં નાના બાળકોથી લઈને વડીલો સુધીના લોકો ભાગ લેતા હોય છે. જોકે, જંગલનો રસ્તો અને લાંબી પદયાત્રા હોવાથી યાત્રાળુઓએ પોતાની શારીરિક ક્ષમતા અને સુરક્ષાનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
1. ગિરનાર લીલી પરિક્રમા 2026 ક્યારે શરૂ થઈ અને ક્યારે પૂર્ણ થશે?
ગિરનારની લીલી પરિક્રમા 2026નો પ્રારંભ 20 નવેમ્બરની મધરાતથી થયો છે. આ પરિક્રમા 24 નવેમ્બર સુધી ચાલશે. દર વર્ષે હિંદુ પંચાંગ અનુસાર કારતક સુદ અગિયારસથી કારતક સુદ પૂનમના સમયગાળામાં આ ધાર્મિક આયોજન કરવામાં આવે છે.
આ વર્ષે પણ મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ગિરનારની પરિક્રમા કરવા માટે જૂનાગઢ પહોંચી રહ્યા છે. ગુજરાતના અલગ-અલગ જિલ્લાઓ ઉપરાંત મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને અન્ય રાજ્યોમાંથી પણ ભક્તો અહીં આવે છે.
ગિરનારની પરિક્રમામાં ભાગ લેનારા લોકો ભગવાન શિવ, ભગવાન દત્તાત્રેય અને ગિરનાર પર્વત પ્રત્યે પોતાની શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરે છે. ઘણા ભક્તો આ યાત્રાને જીવનનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ધાર્મિક અનુભવ માને છે.
ગિરનારની લીલી પરિક્રમા 2026 તારીખ:
- શરૂઆત: 20 નવેમ્બર 2026, શુક્રવાર
- સમાપન: 24 નવેમ્બર 2026, મંગળવાર
- સમયગાળો: 5 દિવસ
- કુલ અંતર: આશરે 36 કિલોમીટર
2. ગિરનારની લીલી પરિક્રમા શું છે?
ગિરનાર લીલી પરિક્રમા એટલે ગિરનાર પર્વતની આસપાસ આવેલા જંગલ અને પર્વતીય માર્ગોની પગપાળા પ્રદક્ષિણા કરવી. ગિરનાર પર્વતને ગુજરાતના સૌથી પવિત્ર ધાર્મિક સ્થળોમાંથી એક માનવામાં આવે છે.
આ પરિક્રમાનો પ્રારંભ ભવનાથ તળેટીથી થાય છે. અહીં આવેલા દુધેશ્વર મહાદેવ મંદિર પાસે શ્રદ્ધાળુઓ ભગવાન શિવના દર્શન કરીને યાત્રાની શરૂઆત કરે છે. ત્યારબાદ ભક્તો જંગલના રસ્તા પરથી આગળ વધે છે અને વિવિધ ધાર્મિક તથા કુદરતી સ્થળો પસાર કરીને ફરી ભવનાથ તળેટી પહોંચે છે.
આખા પરિક્રમા માર્ગની લંબાઈ અંદાજે 36 કિલોમીટર છે. આ યાત્રા દરમિયાન શ્રદ્ધાળુઓને ગિરનારના જંગલની હરિયાળી, પહાડો, નદીઓ, નાના જળસ્રોત અને કુદરતી સૌંદર્યનો અનુભવ થાય છે.

3. ગિરનાર પરિક્રમાનો ધાર્મિક ઇતિહાસ અને મહત્ત્વ
ગિરનાર પર્વતને પ્રાચીન સમયથી જ ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિએ વિશેષ સ્થાન મળ્યું છે. ગિરનારને રેવતાચળ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર આ પર્વત દેવતાઓ, ઋષિઓ અને સંતોની તપોભૂમિ રહ્યો છે.
ગિરનાર સાથે ભગવાન શિવ, ભગવાન દત્તાત્રેય, અંબાજી માતા અને અનેક સંત-મહાત્માઓની ધાર્મિક પરંપરાઓ જોડાયેલી છે. ગિરનારની ટોચ પર આવેલા દત્તાત્રેય ભગવાનના સ્થાનનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. હજારો વર્ષોથી સાધુ-સંતો અને આધ્યાત્મિક સાધકો આ પવિત્ર પર્વત સાથે જોડાયેલા રહ્યા છે.
કારતક મહિનામાં કરવામાં આવતી પરિક્રમાને પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાળુઓ માને છે કે આ યાત્રા દ્વારા મનને શાંતિ મળે છે અને ભગવાનના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
આ પરંપરામાં કોઈ જાતિ, ધર્મ કે આર્થિક સ્થિતિનો ભેદ રાખવામાં આવતો નથી. દરેક વ્યક્તિ પોતાની શ્રદ્ધા અને શક્તિ પ્રમાણે પરિક્રમામાં ભાગ લઈ શકે છે.
4. ગિરનાર પરિક્રમાનો 36 કિલોમીટરનો સંપૂર્ણ રૂટ
ગિરનારની લીલી પરિક્રમા અંદાજે 36 કિલોમીટરની છે. આ રૂટને ચાર મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.
પ્રથમ પડાવ: ભવનાથથી ઝીણા બાવાની મઢી – 12 કિલોમીટર
પરિક્રમાની શરૂઆત ભવનાથ તળેટીથી થાય છે. અહીં આવેલા દુધેશ્વર મહાદેવના દર્શન કરીને ભક્તો યાત્રા શરૂ કરે છે. ત્યારબાદ ઇંટવા ની ઘોડી જેવા પર્વતીય માર્ગમાંથી પસાર થઈને યાત્રાળુઓ ઝીણા બાવાની મઢી પહોંચે છે.

આ માર્ગમાં જંગલની હરિયાળી અને કુદરતી વાતાવરણ જોવા મળે છે. ઝીણા બાવાની મઢી પર યાત્રાળુઓ આરામ કરે છે અને રાત્રિ રોકાણ પણ કરે છે.
બીજો પડાવ: ઝીણા બાવાની મઢીથી માળવેલા – 8 કિલોમીટર
બીજા તબક્કામાં શ્રદ્ધાળુઓ ઝીણા બાવાની મઢીથી માળવેલા તરફ આગળ વધે છે. આ માર્ગ પર જંગલના સુંદર દૃશ્યો જોવા મળે છે. માળવેલા પર પહોંચ્યા પછી યાત્રાળુઓ થોડો સમય આરામ કરી શકે છે.
આ વિસ્તાર પરિક્રમાના મહત્ત્વના પડાવોમાંથી એક છે. અહીં ભક્તો ભજન-કીર્તન અને ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લે છે.
ત્રીજો પડાવ: માળવેલાથી બોરદેવી – 8 કિલોમીટર
માળવેલાથી બોરદેવી સુધીનો માર્ગ અંદાજે 8 કિલોમીટરનો છે. આ માર્ગમાં કુદરતી વાતાવરણ અને જંગલની સુંદરતા યાત્રાળુઓને આકર્ષે છે.
બોરદેવી ધાર્મિક દૃષ્ટિએ પણ મહત્ત્વનું સ્થળ છે. અહીં માતાજીના દર્શન કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં ભક્તો પહોંચે છે. પરિક્રમામાં ભાગ લેનારા લોકો માટે આ પડાવ ખાસ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
ચોથો પડાવ: બોરદેવીથી ભવનાથ – 8 કિલોમીટર
પરિક્રમાનો છેલ્લો તબક્કો બોરદેવીથી ભવનાથ તળેટી સુધીનો છે. અંદાજે 8 કિલોમીટરની આ યાત્રા પૂર્ણ કર્યા પછી શ્રદ્ધાળુઓ ફરી ભવનાથ પહોંચે છે.
આ રીતે કુલ 36 કિલોમીટરની ગિરનાર લીલી પરિક્રમા પૂર્ણ થાય છે.

5. આ વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ માટે ખાસ વ્યવસ્થા
ગિરનાર પરિક્રમામાં દર વર્ષે લાખોની સંખ્યામાં લોકો ભાગ લેતા હોવાથી જૂનાગઢ જિલ્લા વહીવટી તંત્ર દ્વારા ખાસ વ્યવસ્થાઓ કરવામાં આવી છે.
આ વર્ષે યાત્રાળુઓની સુરક્ષા અને સુવિધા માટે 2,200થી વધુ સુરક્ષા કર્મચારીઓ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. પોલીસ, હોમગાર્ડ, ગ્રામ રક્ષક દળ, એસઆરપી અને એસડીઆરએફના જવાનો પણ ફરજ બજાવશે.
પરિક્રમા વિસ્તારમાં 40 પોલીસ પોઇન્ટ અને 8 સુરક્ષા ઝોન બનાવવામાં આવ્યા છે. ભવનાથ વિસ્તારમાં ટ્રાફિક નિયંત્રણ માટે વન-વે વ્યવસ્થા પણ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત સીસીટીવી કેમેરા દ્વારા પણ સતત દેખરેખ રાખવામાં આવશે. કોઈપણ ઇમરજન્સીની સ્થિતિમાં મદદ મળી રહે તે માટે ત્રણ ઇમરજન્સી માર્ગો તૈયાર રાખવામાં આવ્યા છે.
6. યાત્રાળુઓ માટે 450 બસોની વ્યવસ્થા
ગિરનાર પરિક્રમા માટે બહારગામથી આવતા શ્રદ્ધાળુઓને પરિવહનની મુશ્કેલી ન પડે તે માટે ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહન વ્યવહાર નિગમ દ્વારા અંદાજે 450 બસોની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
આ બસોમાં ભવનાથ વિસ્તાર માટે મિની બસો, મુખ્ય શહેરો સાથે જોડાણ કરતી બસો અને અન્ય પરિવહન વિભાગોમાંથી આવતી બસોનો સમાવેશ થાય છે.
બસ સ્ટેશન પર મુસાફરોની ભીડનું સંચાલન કરવા માટે 8 કતારો અને વધારાના ટિકિટ કાઉન્ટરની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. બસોમાં જીપીએસ ટ્રેકિંગ અને ડિજિટલ પેમેન્ટની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ રાખવામાં આવી છે.
બહારગામથી આવતા લોકોએ મુસાફરી પહેલાં બસના સમય અને ઉપલબ્ધતાની માહિતી સંબંધિત એસટી ડેપો અથવા સત્તાવાર માધ્યમથી મેળવી લેવી જોઈએ.
7. 11 મેડિકલ સેન્ટર અને એમ્બ્યુલન્સની સુવિધા
36 કિલોમીટરની લાંબી પદયાત્રા દરમિયાન કોઈ શ્રદ્ધાળુની તબિયત બગડે તો તાત્કાલિક સારવાર મળી રહે તે માટે આરોગ્ય વિભાગે ખાસ વ્યવસ્થા કરી છે.
પરિક્રમા માર્ગ પર 11 અસ્થાયી મેડિકલ સેન્ટર બનાવવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત 8 વધારાની મેડિકલ ટીમો, 6 સ્થળોએ એમ્બ્યુલન્સ અને 2 મોબાઇલ હેલ્થ યુનિટની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
નાકોડા અર્બન હેલ્થ સેન્ટર ખાતે વેન્ટિલેટર સહિતની સુવિધાવાળું અસ્થાયી આઈસીયુ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. જરૂરિયાતવાળા દર્દીઓ માટે તિમ્બાવાડી કોમ્યુનિટી હેલ્થ સેન્ટર ખાતે દાખલ થવાની વ્યવસ્થા પણ રાખવામાં આવી છે.
ખાસ કરીને વૃદ્ધ યાત્રાળુઓના બ્લડ પ્રેશર અને હૃદય સંબંધિત સ્વાસ્થ્યની તપાસ પર ધ્યાન આપવામાં આવશે.
8. પાણી, શૌચાલય અને ભોજનની વ્યવસ્થા
પરિક્રમા દરમિયાન લાખો લોકો એકસાથે જંગલ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે. તેથી પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતાની વ્યવસ્થા ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
આ વર્ષે પાણીની વ્યવસ્થા માટે 33 બોરવેલ, 9 કૂવા, 7 હેન્ડપંપ અને 50 પાણીની ટાંકીઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. દરેક ટાંકીની ક્ષમતા 5,000 લિટર રાખવામાં આવી છે.
સ્વચ્છતા માટે 2,522થી વધુ શૌચાલયની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત મોબાઇલ ટોઇલેટ અને જાહેર શૌચાલય પણ ઉપલબ્ધ રહેશે.
ભોજન માટે આશરે 70 સંસ્થાઓને અન્નક્ષેત્ર અને સદાવ્રત ચલાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ સ્થળોએ શ્રદ્ધાળુઓને નિઃશુલ્ક ભોજન અને પ્રસાદ આપવામાં આવશે.
આ વ્યવસ્થાઓને કારણે યાત્રાળુઓને પરિક્રમા દરમિયાન ભોજન અને પાણી માટે ઓછી મુશ્કેલી પડે તેવો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
9. જંગલ અને વન્યજીવોની સુરક્ષા માટે ખાસ નિયમો
ગિરનારનો પરિક્રમા માર્ગ ગિરનાર વન્યજીવ અભયારણ્યમાંથી પસાર થાય છે. આ વિસ્તારમાં સિંહ, દીપડા અને અન્ય વન્યજીવોનો વસવાટ છે. તેથી યાત્રાળુઓએ વન્યજીવો અને કુદરતી પર્યાવરણની સુરક્ષાનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
વહીવટી તંત્ર દ્વારા પ્લાસ્ટિકની થેલી અને બોટલ લઈ જવા પર પ્રતિબંધ અંગે કડક સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. જંગલમાં કચરો ફેંકવો, ધૂમ્રપાન કરવું, બીડી-સિગારેટ પીવી કે આગ લાગી શકે તેવી વસ્તુઓ લઈ જવી નહીં.
વન્યપ્રાણી દેખાય તો તેની નજીક જવાનો, ફોટા લેવા માટે ભીડ કરવાનો કે તેને ઉશ્કેરવાનો પ્રયાસ કરવો નહીં. ગભરાટ ફેલાય તેવી સ્થિતિ ઊભી ન થાય તે માટે શાંતિ જાળવવી જરૂરી છે.
યાત્રાળુઓને નિર્ધારિત રસ્તા પર જ ચાલવા અને જૂથમાં યાત્રા કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
10. ગિરનાર પરિક્રમામાં જતા પહેલાં આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો
જો તમે પણ આ વર્ષે ગિરનારની લીલી પરિક્રમામાં ભાગ લેવા જઈ રહ્યા હોવ તો કેટલીક જરૂરી બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
- આરામદાયક અને સારી પકડવાળા જૂતાં પહેરો.
- પોતાની સાથે પાણીની ફરીથી ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવી બોટલ રાખો.
- જરૂરી દવાઓ અને પ્રાથમિક સારવારની વસ્તુઓ સાથે રાખો.
- મોબાઇલ ફોન સંપૂર્ણ ચાર્જ રાખો.
- રાત્રિના સમયે ટોર્ચ અથવા હેડલાઇટ ઉપયોગી થઈ શકે છે.
- હળવો નાસ્તો અને જરૂરી ખાદ્ય સામગ્રી સાથે રાખો.
- વન વિભાગ અને પોલીસની સૂચનાઓનું પાલન કરો.
- અજાણ્યા જંગલના રસ્તા પર એકલા જવાનું ટાળો.
- કચરો જંગલમાં ન ફેંકો.
- પોતાની શારીરિક ક્ષમતા પ્રમાણે જ યાત્રા કરો.
હૃદયની બીમારી, શ્વાસની તકલીફ અથવા ચાલવામાં મુશ્કેલી હોય તેવા લોકોએ લાંબી પદયાત્રા કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. નાના બાળકો અને ખૂબ વૃદ્ધ લોકોને જંગલના મુશ્કેલ માર્ગ પર લઈ જતાં પહેલાં ખાસ વિચારવું જોઈએ.

11. ગિરનાર પરિક્રમામાં સામાજિક એકતાનું અનોખું ઉદાહરણ
ગિરનારની લીલી પરિક્રમાની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે અહીં લોકો માત્ર ધાર્મિક આસ્થા માટે જ નહીં, પરંતુ એકબીજા સાથે જોડાવા માટે પણ આવે છે.
પરિક્રમા દરમિયાન વિવિધ સમાજો અને સંસ્થાઓ દ્વારા અન્નક્ષેત્ર ચલાવવામાં આવે છે. અહીં કોઈ વ્યક્તિની જાતિ, ધર્મ કે આર્થિક સ્થિતિ પૂછ્યા વિના ભોજન આપવામાં આવે છે.
ઘણા સ્વયંસેવકો યાત્રાળુઓને પાણી, ભોજન અને આરોગ્યની મદદ પહોંચાડે છે. કેટલાક લોકો રસ્તામાં થાકેલા યાત્રાળુઓને આરામ કરવામાં મદદ કરે છે.
આ રીતે ગિરનારની પરિક્રમા સેવા, સહકાર અને માનવતાનો સંદેશ આપે છે.
12. ગિરનાર પરિક્રમામાં દર વર્ષે કેટલા શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે?
ગિરનારની લીલી પરિક્રમામાં દર વર્ષે લાખોની સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ભાગ લે છે. ઉપલબ્ધ વહીવટી આંકડા મુજબ વર્ષ 2022માં અંદાજે 12.19 લાખ લોકોએ પરિક્રમા કરી હતી. વર્ષ 2023માં આ સંખ્યા વધીને 16.25 લાખ થઈ હતી.
વર્ષ 2024માં અંદાજે 7.84 લાખ શ્રદ્ધાળુઓએ પરિક્રમામાં ભાગ લીધો હતો. જ્યારે વર્ષ 2025માં નિર્ધારિત સમયગાળા દરમિયાન વરસાદ અને માર્ગની અસુરક્ષિત સ્થિતિને કારણે પરિક્રમા યોજાઈ શકી નહોતી.
આ વર્ષે ફરીથી પરિક્રમાનું આયોજન થતાં ભક્તોમાં ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. વહીવટી તંત્રએ લાખો શ્રદ્ધાળુઓને ધ્યાનમાં રાખીને સુરક્ષા અને સુવિધાઓની વ્યવસ્થા કરી છે.
13. ગિરનારની લીલી પરિક્રમા માત્ર યાત્રા નહીં, આસ્થાનો મહોત્સવ
ગિરનારની લીલી પરિક્રમા ગુજરાતની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાનો મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે. અહીં આવતા શ્રદ્ધાળુઓ માટે આ યાત્રા ભગવાન પ્રત્યેની શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવાની સાથે જીવનમાં શાંતિ અને સકારાત્મકતા મેળવવાનો એક અવસર પણ છે.
36 કિલોમીટરની લાંબી પદયાત્રા દરમિયાન ભક્તોને અનેક પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે, પરંતુ ભજન, કીર્તન, જયઘોષ અને સેવાભાવથી યાત્રાનો ઉત્સાહ જળવાઈ રહે છે.
ગિરનારના જંગલની હરિયાળી, પર્વતોનું કુદરતી સૌંદર્ય અને ભક્તિથી ભરેલું વાતાવરણ આ પરિક્રમાને અનોખી બનાવે છે.
આ વર્ષે પણ 20થી 24 નવેમ્બર દરમિયાન યોજાતી ગિરનાર લીલી પરિક્રમા લાખો શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનો મહોત્સવ બની રહી છે. જો તમે પણ પરિક્રમામાં ભાગ લેવા જઈ રહ્યા હોવ તો સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરો, જંગલને સ્વચ્છ રાખો અને પોતાની તંદુરસ્તીનું ધ્યાન રાખીને આ પવિત્ર યાત્રાનો લાભ લો.
નિષ્કર્ષ
ગિરનારની લીલી પરિક્રમા માત્ર ધાર્મિક યાત્રા નથી, પરંતુ ગુજરાતની આસ્થા, સંસ્કૃતિ અને એકતાનું પ્રતીક છે. દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ 36 કિલોમીટરની આ પવિત્ર પદયાત્રામાં જોડાઈને ભગવાન પ્રત્યે પોતાની શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરે છે. વર્ષ 2026માં પણ 20થી 24 નવેમ્બર દરમિયાન યોજાતી આ પરિક્રમાને લઈને ભક્તોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે.
જો તમે પણ ગિરનારની પરિક્રમામાં ભાગ લેવા જઈ રહ્યા હોવ તો સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરો, જંગલને સ્વચ્છ રાખો અને પોતાની તંદુરસ્તીનું ધ્યાન રાખો.
જય ગિરનારી!

