Monday, 16 Nov, 2026
spot_img
Monday, 16 Nov, 2026
HomeRELIGIONDev Uthani Ekadashi 2026:ક્યારે છે અગિયારસ? જાણો તિથિ, પૂજાવિધિ અને ધાર્મિક માન્યતા

Dev Uthani Ekadashi 2026:ક્યારે છે અગિયારસ? જાણો તિથિ, પૂજાવિધિ અને ધાર્મિક માન્યતા

Share:

Dev Uthani Ekadashi 2026: આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરવામાં આવે છે. અનેક ઘરોમાં તુલસી વિવાહનું આયોજન પણ કરવામાં આવે છે. ભક્તો ઉપવાસ રાખીને ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના કરે છે અને પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. આવો જાણીએ દેવઉઠી અગિયારસ 2026ની તારીખ, શુભ મુહૂર્ત, પૂજાવિધિ, વ્રતકથા, ધાર્મિક મહત્વ અને આ દિવસે શું કરવું તથા શું ન કરવું તેની સંપૂર્ણ માહિતી.

દેવઉઠી અગિયારસ 2026 ક્યારે છે?

વર્ષ 2026માં દેવઉઠી અગિયારસ 20 નવેમ્બર, શુક્રવારના રોજ મનાવવામાં આવશે. આ દિવસે કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની અગિયારસ તિથિ આવે છે. આ તિથિ ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના માટે અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

વિગતો તારીખ અને સમય

દેવઉઠી અગિયારસ: 20 નવેમ્બર 2026, શુક્રવાર
એકાદશી તિથિ શરૂ: 20 નવેમ્બર, સવારે 7:16 વાગ્યે
એકાદશી તિથિ પૂર્ણ:21 નવેમ્બર, સવારે 6:32 વાગ્યે
પૂજાનો વિશેષ સમય: સાંજનો પ્રદોષ કાળ
પારણું: 21 નવેમ્બરના રોજ

દેવઉઠી એકાદશી 2026ના ચોઘડિયાં મુહૂર્ત

તારીખ: 20 નવેમ્બર 2026, શુક્રવાર

દિવસના ચોઘડિયાં

ચોઘડિયુંસમય
ચલસવારે 6:56 થી 8:18
લાભસવારે 8:18 થી 9:40
અમૃતસવારે 9:40 થી 11:02
કાળસવારે 11:02 થી બપોરે 12:25
શુભબપોરે 12:25 થી 1:47
રોગબપોરે 1:47 થી 3:09
ઉદ્વેગબપોરે 3:09 થી 4:31
ચલસાંજે 4:31 થી 5:54

રાત્રિના ચોઘડિયાં

ચોઘડિયુંસમય
રોગસાંજે 5:54 થી 7:31
કાળરાત્રે 7:31 થી 9:09
લાભરાત્રે 9:09 થી 10:47
ઉદ્વેગરાત્રે 10:47 થી 12:25
શુભરાત્રે 12:25 થી 2:03
અમૃતરાત્રે 2:03 થી 3:41
ચલસવારે 3:41 થી 5:19
રોગસવારે 5:19 થી 6:56

વિશેષ શુભ ચોઘડિયાં

  • લાભ: સવારે 8:18 થી 9:40 વાગ્યા સુધી.
  • અમૃત: સવારે 9:40 થી 11:02 વાગ્યા સુધી.
  • શુભ: બપોરે 12:25 થી 1:47 વાગ્યા સુધી.
  • અમૃત: રાત્રે 2:03 થી 3:41 વાગ્યા સુધી.

નોંધ: આ સમય અમદાવાદ, ગુજરાતના સ્થાનિક સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત મુજબ છે. પંચાંગ પ્રમાણે સ્થળના આધારે સમયમાં થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.

નોંધ: સ્માર્ત અને વૈષ્ણવ પરંપરામાં વ્રતની તારીખ અલગ હોઈ શકે છે. તેથી પોતાના પરિવારની પરંપરા અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે વ્રત રાખવું.

દેવઉઠી અગિયારસનું ધાર્મિક મહત્વ

હિંદુ ધર્મમાં ભગવાન વિષ્ણુને સૃષ્ટિના પાલનહાર માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે અષાઢ મહિનાની સુદ અગિયારસ એટલે કે દેવશયની અગિયારસના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ચાર મહિના માટે યોગનિદ્રામાં જાય છે. આ સમયગાળાને ચાતુર્માસ કહેવામાં આવે છે.

ચાતુર્માસ દરમિયાન લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ અને અન્ય માંગલિક કાર્યો સામાન્ય રીતે કરવામાં આવતાં નથી. ત્યારબાદ કારતક મહિનાની સુદ અગિયારસના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાંથી જાગે છે. આ દિવસને દેવઉઠી અગિયારસ કહેવામાં આવે છે.

માન્યતા છે કે ભગવાન વિષ્ણુના જાગવાની સાથે જ સૃષ્ટિમાં ફરીથી શુભ અને માંગલિક કાર્યોનો પ્રારંભ થાય છે. આ દિવસથી લગ્નની સિઝન શરૂ થાય છે અને અનેક પરિવારોમાં લગ્નની તૈયારીઓ શરૂ કરવામાં આવે છે.

આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી જીવનમાં સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને સકારાત્મકતા આવે છે તેવી ધાર્મિક માન્યતા છે.

દેવઉઠી અગિયારસની પૂજાવિધિ

દેવઉઠી અગિયારસના દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરવું અને સ્વચ્છ કપડાં પહેરવાં. ત્યારબાદ ઘરના પૂજાસ્થળને સાફ કરીને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજાની તૈયારી કરવી.

પૂજા કરવાની સરળ રીત નીચે મુજબ છે.

  1. સવારે સ્નાન કર્યા પછી ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને વ્રતનો સંકલ્પ લેવો.
  2. ઘરના પૂજાસ્થળમાં ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની મૂર્તિ અથવા તસવીર સ્થાપિત કરવી.
  3. ભગવાનને પીળાં ફૂલ, ફળ, તુલસીનાં પાન, ચંદન અને અક્ષત અર્પણ કરવાં.
  4. ભગવાન વિષ્ણુને પીળાં વસ્ત્રો અથવા પીળી વસ્તુઓ અર્પણ કરવી.
  5. ભગવાન વિષ્ણુના મંત્રોનો જાપ કરવો.
  6. વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ અથવા ભગવદ્ ગીતાનો પાઠ કરવો.
  7. સાંજે દીવો પ્રગટાવીને ભગવાન વિષ્ણુની આરતી કરવી.
  8. શંખ અને ઘંટડી વગાડીને ભગવાનના જાગરણની ઉજવણી કરવી.
  9. ઘણી જગ્યાએ આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની વિશેષ પૂજા સાથે તુલસીજીની પણ પૂજા કરવામાં આવે છે. ઘરના આંગણામાં રંગોળી બનાવવામાં આવે છે અને ભગવાનના સ્વાગત માટે દીવાઓ પ્રગટાવવામાં આવે છે.
    ભગવાન વિષ્ણુને જગાડવાની પરંપરા
    દેવઉઠી અગિયારસની સૌથી વિશેષ પરંપરા ભગવાન વિષ્ણુને યોગનિદ્રામાંથી જગાડવાની છે. આ દિવસે ભક્તો ભગવાન વિષ્ણુના સ્વાગત માટે ઘરમાં નાનકડો મંડપ બનાવે છે.

કેટલાક પરિવારોમાં ભગવાન વિષ્ણુના પ્રતીક તરીકે શાલિગ્રામજીની પૂજા કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ શંખ વગાડીને, ઘંટડી વગાડીને અને ભજન ગાઈને ભગવાનને જાગૃત કરવામાં આવે છે.

આ પ્રસંગે ભક્તો ભગવાનને પ્રાર્થના કરે છે કે તેમના જીવનમાંથી દુઃખ, મુશ્કેલીઓ અને નકારાત્મકતા દૂર થાય તથા પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે.

દેવઉઠી અગિયારસની વ્રતકથા

પૌરાણિક માન્યતા પ્રમાણે અષાઢ મહિનાની સુદ અગિયારસના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ક્ષીરસાગરમાં શેષનાગની શય્યા પર યોગનિદ્રામાં પોઢી ગયા હતા.

આ ચાર મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન દેવતાઓએ પણ ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના કરી હતી. ત્યારબાદ કારતક મહિનાની સુદ અગિયારસના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાંથી જાગ્યા હતા.

ભગવાન વિષ્ણુના જાગવાથી દેવતાઓમાં આનંદ છવાઈ ગયો હતો. આ દિવસથી ફરીથી શુભ કાર્યોની શરૂઆત થઈ હતી. તેથી આ એકાદશીને દેવઉઠી અગિયારસ કહેવામાં આવે છે.

આ દિવસ સાથે તુલસી વિવાહની પરંપરા પણ જોડાયેલી છે. ધાર્મિક કથા અનુસાર માતા તુલસીનું સ્વરૂપ વૃંદા સાથે ભગવાન વિષ્ણુના શાલિગ્રામ સ્વરૂપના વિવાહ કરવામાં આવે છે. આ વિવાહને અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

દેવઉઠી અગિયારસ અને તુલસી વિવાહનું મહત્વ

દેવઉઠી અગિયારસના દિવસે અનેક પરિવારોમાં તુલસી વિવાહનું આયોજન કરવામાં આવે છે. તુલસીજીને માતા લક્ષ્મીનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે અને ભગવાન શાલિગ્રામને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.

આ દિવસે તુલસીના ક્યારાને સુંદર રીતે શણગારવામાં આવે છે. તુલસીજીને લાલ ચુંદડી, બંગડીઓ, કંકુ અને ફૂલોથી શણગારવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ભગવાન શાલિગ્રામ સાથે તેમનાં લગ્ન કરાવવામાં આવે છે.

લગ્નની જેમ જ આ વિધિમાં મંગળગીતો ગાવામાં આવે છે, આરતી કરવામાં આવે છે અને પ્રસાદ વહેંચવામાં આવે છે.

કેટલાક પરિવારોમાં તુલસી વિવાહ દેવઉઠી અગિયારસના દિવસે કરવામાં આવે છે, જ્યારે કેટલાક પરિવારોમાં કારતક સુદ બારસના દિવસે તુલસી વિવાહની પરંપરા હોય છે. આ વિધિ પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે કરવામાં આવે છે.

દેવઉઠી અગિયારસના દિવસે કયા મંત્રનો જાપ કરવો?

આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા મેળવવા માટે ભક્તો વિવિધ મંત્રોનો જાપ કરે છે. ભગવાન વિષ્ણુનો સૌથી સરળ અને લોકપ્રિય મંત્ર નીચે મુજબ છે.

ભગવાન વિષ્ણુનો મંત્ર

ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય।
આ મંત્રનો 108 વખત જાપ કરી શકાય છે.

આ ઉપરાંત ભગવાન વિષ્ણુની આરતી, વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ અને ૐ નમો નારાયણાય મંત્રનો જાપ પણ કરી શકાય છે.

દેવઉઠી અગિયારસના દિવસે શું કરવું?

ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે આ દિવસે કેટલાક શુભ કાર્યો કરવાથી પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.

  • સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરવું અને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવું.
  • ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરવી.
  • તુલસીજીની પૂજા કરવી અને દીવો પ્રગટાવવો.
  • શક્ય હોય તો ઉપવાસ રાખવો.
  • જરૂરિયાતમંદ લોકોને અનાજ, કપડાં અને ભોજનનું દાન કરવું.
  • ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકોને મદદ કરવી.
  • સાંજે ભગવાન વિષ્ણુની આરતી અને ભજન કરવાં.
  • ઘરમાં સુખ-શાંતિ માટે ભગવાનને પ્રાર્થના કરવી.
    દેવઉઠી અગિયારસના દિવસે શું ન કરવું?
    અગિયારસના દિવસે ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
  • આ દિવસે ચોખાનું સેવન ટાળવામાં આવે છે.
  • માંસાહાર અને નશીલા પદાર્થોથી દૂર રહેવું.
  • કોઈની સાથે ઝઘડો કે અપશબ્દોનો ઉપયોગ ન કરવો.
  • મનમાં ખરાબ વિચારો ન લાવવા.
  • તુલસીનાં પાન તોડવાનું ટાળવું.
  • શક્ય હોય ત્યાં સુધી ક્રોધ, ઈર્ષ્યા અને નકારાત્મકતાથી દૂર રહેવું.
    આ નિયમો ધાર્મિક પરંપરાઓ પર આધારિત છે અને પરિવારની માન્યતા પ્રમાણે તેમાં ફેરફાર હોઈ શકે છે.
    અગિયારસના વ્રતમાં શું ખાવું?
    દેવઉઠી અગિયારસના દિવસે ઘણા ભક્તો નિર્જળ ઉપવાસ રાખે છે, જ્યારે કેટલાક લોકો ફળાહાર કરીને વ્રત કરે છે. જે લોકો આખો દિવસ ભૂખ્યા રહી શકતા નથી તેઓ પોતાની તબિયત પ્રમાણે ઉપવાસ રાખી શકે છે.

વ્રત દરમિયાન નીચેની વસ્તુઓનું સેવન કરી શકાય છે:

  • દૂધ અને દહીં
  • ફળો અને સૂકામેવા
  • સાબુદાણાની ખીચડી
  • બટાકાની વાનગીઓ
  • રાજગરાનો લોટ
  • શિંગોડાના લોટની વાનગીઓ
  • મખાણા અને સૂકા મેવા
    વ્રત દરમિયાન સામાન્ય રીતે અનાજ, કઠોળ અને ચોખાનું સેવન કરવામાં આવતું નથી. બીજા દિવસે દ્વાદશી તિથિમાં યોગ્ય સમયે પારણું કરીને વ્રત પૂર્ણ કરવામાં આવે છે.
    દેવઉઠી અગિયારસના દિવસે દાનનું મહત્વ
    હિંદુ ધર્મમાં દાનને પુણ્યનું કાર્ય માનવામાં આવે છે. દેવઉઠી અગિયારસના દિવસે ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકોને ભોજન કરાવવું, અનાજનું દાન કરવું અને જરૂરિયાત મુજબ કપડાં આપવાં શુભ માનવામાં આવે છે.

આ દિવસે ગાયને લીલો ચારો ખવડાવવો અને પક્ષીઓને દાણા નાખવાની પણ પરંપરા છે. ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કર્યા પછી જરૂરિયાતમંદ લોકોને મદદ કરવાથી મનને શાંતિ મળે છે અને સેવાભાવની ભાવના વધે છે.

દેવઉઠી અગિયારસથી કયા માંગલિક કાર્યો શરૂ થાય છે?
દેવઉઠી અગિયારસ સાથે ચાતુર્માસ પૂર્ણ થાય છે. ચાતુર્માસ દરમિયાન બંધ રહેલાં અનેક માંગલિક કાર્યો ફરીથી શરૂ થાય છે.

આ દિવસ પછી સામાન્ય રીતે નીચેના કાર્યો માટે શુભ મુહૂર્ત જોવામાં આવે છે.

  1. લગ્ન અને લગ્નસંબંધિત વિધિઓ.
  2. ગૃહપ્રવેશ અને નવા મકાનમાં પ્રવેશ.
  3. સગાઈ અને અન્ય માંગલિક પ્રસંગો.
  4. નવા વ્યવસાયની શરૂઆત.
  5. ધાર્મિક અનુષ્ઠાન અને શુભ કાર્યો.
    જોકે દરેક કાર્ય માટે અલગ શુભ મુહૂર્ત જોવું જરૂરી છે.

નિષ્કર્ષ

દેવઉઠી અગિયારસ હિંદુ ધર્મનો એક પવિત્ર અને મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે. આ દિવસ ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના, તુલસી વિવાહ અને ચાતુર્માસની પૂર્ણાહુતિનું પ્રતીક છે. આ દિવસે ભક્તો ઉપવાસ રાખીને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરે છે અને પરિવારના સુખ, શાંતિ તથા સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.

આ પવિત્ર દિવસ આપણને ભક્તિ, સેવા, દાન અને સારા કર્મોનું મહત્વ સમજાવે છે. ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદથી દરેકના જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે તેવી પ્રાર્થના.


Share:
RELATED ARTICLES

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Recent Comments