Navratri 2026: શારદીય નવરાત્રી 2026 ઘટસ્થાપના મુહૂર્ત, વિધિ, સામગ્રી અને ઘટ વિસર્જન કેવી રીતે કરવું?

Navratri 2026: શારદીય નવરાત્રી 2026 ક્યારે છે? ઘટસ્થાપના ક્યારે કરવી? ઘટસ્થાપના માટે કઈ સામગ્રી જોઈએ અને ઘટ વિસર્જનની વિધિ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે? નવરાત્રી દરમિયાન માતાજીની આરાધના કરનારા ભક્તો માટે આ તમામ બાબતોનું વિશેષ મહત્વ છે. અહીં જાણો શારદીય નવરાત્રી 2026ની સંપૂર્ણ માહિતી, ઘટસ્થાપના મુહૂર્તથી લઈને વિસર્જન સુધીની સરળ અને પરંપરાગત વિધિ.

શારદીય નવરાત્રી 2026 ક્યારે શરૂ થશે?

વર્ષ 2026માં શારદીય નવરાત્રીની શરૂઆત 11 ઓક્ટોબર, રવિવારથી થશે. આ દિવસે પ્રતિપદા તિથિ હોવાથી માતા શૈલપુત્રીની પૂજા સાથે નવરાત્રીનો પ્રારંભ થશે. નવરાત્રીના નવ દિવસ બાદ 20 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ વિજયાદશમી ઉજવવામાં આવશે.

શારદીય નવરાત્રીને મહા નવરાત્રી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ નવ દિવસ દરમિયાન માતા દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે.

શારદીય નવરાત્રી 2026ની મહત્વની તારીખો

11 ઓક્ટોબર 2026: પ્રથમ નોરતું, ઘટસ્થાપના અને માતા શૈલપુત્રી પૂજા

12 ઓક્ટોબર: માતા બ્રહ્મચારિણી પૂજા

13 ઓક્ટોબર: માતા ચંદ્રઘંટા પૂજા

14 ઓક્ટોબર: માતા કુષ્માંડા પૂજા

15 ઓક્ટોબર: માતા સ્કંદમાતા પૂજા

16 ઓક્ટોબર: માતા કાત્યાયની પૂજા

17 ઓક્ટોબર: માતા કાલરાત્રિ પૂજા

18 ઓક્ટોબર: માતા મહાગૌરીની આરાધના

19 ઓક્ટોબર: દુર્ગાષ્ટમી અને મહાનવમી

20 ઓક્ટોબર: નવરાત્રી પારણા, દુર્ગા વિસર્જન અને વિજયાદશમી

આ તારીખો અમદાવાદ માટેના 2026ના પંચાંગ આધારિત કેલેન્ડર મુજબ છે. સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે કેટલાક સમય અથવા વિધિના ક્રમમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.

ઘટસ્થાપના 2026નું મુહૂર્ત
અમદાવાદ માટે 11 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ ઘટસ્થાપનાનું મુખ્ય મુહૂર્ત:

ઘટસ્થાપના મુહૂર્ત: સવારે 6:35થી 10:29 સુધી

આ મુહૂર્તનો સમયગાળો લગભગ 3 કલાક 54 મિનિટનો છે. આ ઉપરાંત અભિજિત મુહૂર્ત બપોરે 12:03થી 12:50 સુધી દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
ઘટસ્થાપના પ્રતિપદા તિથિ દરમિયાન કરવામાં આવે છે. અમદાવાદના પંચાંગ મુજબ પ્રતિપદા તિથિ 10 ઓક્ટોબરની રાત્રે 9:19 વાગ્યાથી શરૂ થઈને 11 ઓક્ટોબરની રાત્રે 9:30 વાગ્યા સુધી રહેશે.

નોંધ: મુહૂર્ત શહેર અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. તેથી તમારા શહેર માટેનું સ્થાનિક પંચાંગ ધ્યાનમાં લેવું યોગ્ય છે.

ઘટસ્થાપના શું છે?
નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે કરવામાં આવતી પવિત્ર વિધિને ઘટસ્થાપના અથવા કળશ સ્થાપના કહેવામાં આવે છે. તેમાં કળશને દેવી શક્તિના પ્રતીક તરીકે સ્થાપિત કરીને નવ દિવસ સુધી માતાજીની પૂજા કરવામાં આવે છે.

ઘણા પરિવારોમાં કળશની સાથે જવારા પણ વાવવામાં આવે છે. નવરાત્રી દરમિયાન જવારા ઉગે છે અને દસમા દિવસે તેને પ્રસાદી તથા શુભ પ્રતીક તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

ઘટસ્થાપના માટે કઈ સામગ્રી જોઈએ?

ઘટસ્થાપના માટે સામાન્ય રીતે નીચેની સામગ્રી રાખવામાં આવે છે:

માટીનો કળશ અથવા તાંબાનો કળશ

સ્વચ્છ માટી

જવારા/ઘઉંના બીજ

શુદ્ધ પાણી

ગંગાજળ

નાળિયેર

5 અથવા 7 પ્રકારના પાન, પરંપરા મુજબ આસોપાલવના પાન

લાલ કપડું અથવા ચુંદડી

કંકુ

ચોખા

હળદર

અક્ષત

સોપારી

સિક્કો

ફૂલ અને ફૂલહાર

દીવો

ધૂપ-અગરબત્તી

મૌલી/નાડાછડી

માતાજીની મૂર્તિ અથવા તસવીર

પ્રસાદ અને નૈવેદ્ય

પરિવારની પરંપરા અને સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે સામગ્રીમાં થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.

ઘટસ્થાપના કેવી રીતે કરવી?
ઘરે સરળ રીતે ઘટસ્થાપના કરવા માટે સૌથી પહેલાં પૂજાનું સ્થાન સ્વચ્છ કરીને પવિત્ર કરવું.

1. પૂજાનું સ્થાન તૈયાર કરો
   ઘરના મંદિર અથવા સ્વચ્છ જગ્યાએ લાલ કપડું પાથરો. જગ્યાને ગંગાજળથી પવિત્ર કરો અને માતાજીની તસવીર અથવા મૂર્તિ સ્થાપિત કરો.
2. જવારા વાવો
   એક સ્વચ્છ માટીના પાત્રમાં માટી ભરો. તેમાં જવારા અથવા ઘઉંના બીજ નાખીને ઉપરથી હળવી માટી પાથરો. ત્યારબાદ થોડું પાણી છાંટો.
3. કળશ તૈયાર કરો
   કળશમાં શુદ્ધ પાણી ભરો. તેમાં સોપારી, સિક્કો, અક્ષત અને જરૂરિયાત મુજબ અન્ય પૂજાની સામગ્રી નાખી શકાય છે.

કળશના મુખ પર આસોપાલવ અથવા અન્ય પરંપરાગત પાન ગોઠવો.

4. નાળિયેર સ્થાપિત કરો
   નાળિયેરને લાલ કપડામાં લપેટીને મૌલી બાંધો અને તેને કળશની ઉપર સ્થાપિત કરો.
5. કળશની પૂજા કરો
   કળશ પર કંકુ અને ચોખાથી તિલક કરો. ફૂલ અર્પણ કરો અને દીવો-ધૂપ પ્રગટાવી માતાજીની પૂજા કરો.
6. સંકલ્પ લો
   પરિવારની સુખ-શાંતિ, આરોગ્ય, સમૃદ્ધિ અને મંગલ માટે માતાજી સમક્ષ સંકલ્પ લો.
7. માતાજીની આરતી કરો
   ઘટસ્થાપના બાદ માતાજીની આરતી કરો અને પ્રસાદ ધરાવો. ત્યારબાદ નવ દિવસ સુધી નિયમિત રીતે દીવો પ્રગટાવી માતાજીની પૂજા કરી શકાય છે.

નવરાત્રી દરમિયાન કઈ રીતે પૂજા કરવી?

નવરાત્રીના નવ દિવસ દરમિયાન દરરોજ સવારે અથવા સાંજે માતાજીની પૂજા કરી શકાય છે. માતાજીને ફૂલ, કંકુ, ચોખા, નૈવેદ્ય વગેરે અર્પણ કરી દુર્ગા ચાલીસા, દુર્ગા સપ્તશતી, માતાજીના સ્તોત્ર અથવા પોતાની પરંપરા મુજબના મંત્રોનો પાઠ કરી શકાય છે.

ગુજરાતમાં નવરાત્રી દરમિયાન ગરબા અને આરતીનું પણ વિશેષ મહત્વ છે. ઘણા પરિવારોમાં દરરોજ માતાજીની આરતી બાદ ગરબા કરવામાં આવે છે.

ઘટસ્થાપના દરમિયાન કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?

કળશ અને પૂજાનું સ્થાન સ્વચ્છ રાખવું.

નવ દિવસ સુધી દીવો પ્રગટાવવાની પરંપરા હોય તો સુરક્ષિત જગ્યાએ દીવો રાખવો.

જવારા સુકાઈ ન જાય તે માટે જરૂર મુજબ પાણી આપવું.

ઘરની પરંપરા મુજબ સાત્વિક ભોજન અને પૂજા-પાઠ કરવો.

ઉપવાસ કરતા હોવ તો તમારી ક્ષમતા અને પરંપરા પ્રમાણે ઉપવાસ રાખવો.

કોઈ ખાસ સંપ્રદાય અથવા કુટુંબની પરંપરા હોય તો તે મુજબ વિધિ કરવી.

ઘટ વિસર્જન ક્યારે કરવું?

નવરાત્રીના નવ દિવસ પૂર્ણ થયા બાદ સામાન્ય રીતે દશમા દિવસે ઘટ/કળશનું વિસર્જન અથવા ઉથાપન કરવામાં આવે છે. 2026ના કેલેન્ડર મુજબ 20 ઓક્ટોબરે નવરાત્રી પારણા, દુર્ગા વિસર્જન અને વિજયાદશમી છે.

જો તમારા ઘરમાં કળશ વિસર્જનની ચોક્કસ પરંપરા હોય, તો તે પ્રમાણે સમય નક્કી કરવો.

ઘટ વિસર્જનની વિધિ કેવી રીતે કરવી?

ઘટ વિસર્જન પહેલાં માતાજીની અંતિમ પૂજા અને આરતી કરો.

સૌપ્રથમ માતાજીને કંકુ, ચોખા, ફૂલ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો. ત્યારબાદ આરતી કરીને નવ દિવસની પૂજા દરમિયાન થયેલી ભૂલો માટે માતાજી પાસે ક્ષમા માંગો.

ત્યારબાદ કળશ પરથી નાળિયેર અને પાન વગેરે પૂજાની સામગ્રી શ્રદ્ધાપૂર્વક દૂર કરો. જવારા પણ માતાજીને અર્પણ કરીને પરિવારના સભ્યોમાં પ્રસાદરૂપે વહેંચી શકાય છે.

કળશમાં રહેલું પાણી પવિત્ર સ્થાન, છોડ અથવા તુલસીમાં અર્પણ કરી શકાય છે. કળશને સ્વચ્છ કરીને પૂજાના સ્થળેથી વિધિપૂર્વક હટાવવામાં આવે છે.

માટીના જવારા અથવા અન્ય વિસર્જનયોગ્ય સામગ્રીને પાણીના કુદરતી સ્ત્રોતમાં નાખવાને બદલે સ્થાનિક પરંપરા અને પર્યાવરણને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય રીતે વિસર્જન કરવું વધુ યોગ્ય છે.

નવરાત્રીમાં ઘટસ્થાપનાનું મહત્વ

ઘટસ્થાપના માત્ર એક ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ નવરાત્રીની શરૂઆતનું મહત્વપૂર્ણ પ્રતીક માનવામાં આવે છે. કળશને શક્તિ, સમૃદ્ધિ અને પવિત્રતાના પ્રતીક તરીકે પૂજવામાં આવે છે.

નવ દિવસ સુધી માતાજીના વિવિધ સ્વરૂપોની આરાધના કર્યા બાદ દશેરાના દિવસે નવરાત્રીની પૂર્ણાહુતિ કરવામાં આવે છે.

નવરાત્રીના ઉપાય: સુખ-સમૃદ્ધિ માટે કરો આ સરળ ઉપાય, માતાજીની કૃપા મેળવવાની માન્યતા

નવરાત્રી દરમિયાન માતા દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોની આરાધના કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર આ પવિત્ર દિવસોમાં પૂજા, મંત્રજાપ અને કેટલાક વિશેષ ઉપાય કરવાથી ઘરમાં સુખ-શાંતિ અને સમૃદ્ધિનું વાતાવરણ જળવાઈ રહે છે. જો તમે પણ નવરાત્રી દરમિયાન માતાજીની કૃપા મેળવવા માટે સરળ ઉપાય કરવા માંગતા હોવ તો આ ઉપાય જાણી લો.

નોંધ: નીચે જણાવેલા ઉપાય ધાર્મિક અને લોકમાન્યતાઓ પર આધારિત છે. તેમના પરિણામોની કોઈ વૈજ્ઞાનિક ગેરંટી નથી.

1. નવરાત્રીમાં દરરોજ દીવો પ્રગટાવો
   નવરાત્રીના નવ દિવસ સુધી માતાજીની સામે ઘી અથવા તેલનો દીવો પ્રગટાવવાની પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ દીવો પ્રગટાવવાથી ઘરમાં સકારાત્મક અને પવિત્ર વાતાવરણ રહે છે.

સવારે અથવા સાંજે માતાજીની પૂજા કરીને દીવો પ્રગટાવી શકાય છે.

2. માતાજીને લાલ ફૂલ અર્પણ કરો
   માતા દુર્ગાની પૂજામાં લાલ રંગનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. નવરાત્રી દરમિયાન માતાજીને લાલ ફૂલ અર્પણ કરી શકાય છે.

પૂજા દરમિયાન શ્રદ્ધાપૂર્વક ફૂલ અર્પણ કરીને માતાજીની આરતી કરવી.

3. કન્યા પૂજન કરો
   નવરાત્રી દરમિયાન કન્યા પૂજન કરવાની પરંપરા અનેક પરિવારોમાં જોવા મળે છે. ખાસ કરીને અષ્ટમી અથવા નવમીના દિવસે કન્યાઓને ભોજન કરાવીને તેમને દક્ષિણા અથવા ભેટ આપવામાં આવે છે.

કન્યા પૂજન કરતી વખતે સ્વચ્છતા અને પરિવારની પરંપરાનું ધ્યાન રાખવું.

4. માતાજીના મંત્રનો જાપ કરો
   નવરાત્રી દરમિયાન માતાજીના મંત્રનો જાપ કરવાની ધાર્મિક પરંપરા છે. તમે તમારી શ્રદ્ધા અનુસાર માતાજીના મંત્રનો જાપ કરી શકો છો.

સરળ રીતે:“ૐ દુર્ગાયૈ નમઃ”

મંત્રનો જાપ શાંતિપૂર્વક અને શ્રદ્ધાથી કરી શકાય છે.

5. નવરાત્રીમાં અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાની પરંપરા
   કેટલાક પરિવારોમાં નવરાત્રી દરમિયાન અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવામાં આવે છે. આ પરંપરા મુજબ નવ દિવસ સુધી જ્યોત ચાલુ રાખવામાં આવે છે.

જો અખંડ જ્યોત પ્રગટાવો તો તેને સુરક્ષિત જગ્યાએ રાખવી અને આગથી સંબંધિત જરૂરી સાવચેતી રાખવી.

6. ઘરમાં માતાજીની ચુંદડી અર્પણ કરો
   નવરાત્રી દરમિયાન માતાજીને લાલ ચુંદડી અર્પણ કરવાની પરંપરા છે. ભક્તો માતાજીને ચુંદડી, કંકુ, ચોખા અને ફૂલ અર્પણ કરીને પૂજા કરે છે.

આ ઉપાય ધાર્મિક માન્યતા અને પરિવારની પરંપરા મુજબ કરી શકાય છે.

7. ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદને ભોજન કરાવો
   નવરાત્રીમાં દાન અને સેવા કરવાનું પણ મહત્વ માનવામાં આવે છે. તમારી ક્ષમતા પ્રમાણે જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિને ભોજન, અનાજ, કપડાં અથવા અન્ય જરૂરી વસ્તુઓનું દાન કરી શકાય છે.

ધાર્મિક રીતે તેને પુણ્યકર્મ તરીકે જોવામાં આવે છે.

8. નવરાત્રીમાં દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ
   જે ભક્તો નિયમિત ધાર્મિક પાઠ કરે છે તેઓ નવરાત્રી દરમિયાન દુર્ગા સપ્તશતી અથવા દુર્ગા ચાલીસાનો પાઠ કરી શકે છે.

જો સંપૂર્ણ પાઠ કરવો મુશ્કેલ હોય તો તમારી પરંપરા મુજબ સરળ સ્તોત્ર અથવા મંત્રનો જાપ પણ કરી શકાય છે.

9. ઘરમાં સ્વચ્છતા રાખો
   નવરાત્રી દરમિયાન પૂજાના સ્થળની ખાસ સફાઈ કરવી અને ઘરમાં સ્વચ્છતા જાળવવી શુભ માનવામાં આવે છે.

પૂજા શરૂ કરતા પહેલાં પૂજાનું સ્થાન સ્વચ્છ કરીને માતાજીની મૂર્તિ અથવા તસવીરને યોગ્ય રીતે સ્થાપિત કરો.

10. નવરાત્રીમાં સાત્વિક આહાર રાખો
    ઉપવાસ અથવા વ્રત રાખનારા લોકો પોતાની પરંપરા અને ક્ષમતા પ્રમાણે સાત્વિક આહાર લે છે. ફળ, દૂધ અને વ્રતમાં માન્ય ખોરાક લેવાની પરંપરા ઘણા પરિવારોમાં છે.

સ્વાસ્થ્યની કોઈ ખાસ જરૂરિયાત હોય તો ઉપવાસ કરતા પહેલાં યોગ્ય તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.

11. માતાજીને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો
    નવરાત્રી દરમિયાન માતાજીને ફળ, મીઠાઈ અથવા ઘરમાં બનાવેલો સાત્વિક પ્રસાદ અર્પણ કરી શકાય છે.

નૈવેદ્ય અર્પણ કર્યા બાદ તેને પ્રસાદ તરીકે પરિવારજનોમાં વહેંચી શકાય છે.

12. નવરાત્રીમાં ગરબા અને આરતી કરો
    ગુજરાતમાં નવરાત્રી દરમિયાન ગરબાનું વિશેષ મહત્વ છે. માતાજીની આરતી બાદ ભક્તિભાવથી ગરબા કરવામાં આવે છે.

ગરબો માત્ર સાંસ્કૃતિક પરંપરા જ નહીં, પરંતુ માતાજીની આરાધના સાથે જોડાયેલી લોકપરંપરા પણ છે.

નવરાત્રીના ઉપાય કરતી વખતે શું ધ્યાન રાખવું?

ઉપાય કરતાં શ્રદ્ધા અને સાત્વિક ભાવનાને મહત્વ આપો.

કોઈપણ ઉપાયને ચમત્કાર અથવા ખાતરીપૂર્વકના પરિણામ તરીકે ન લો.

પરિવારની ધાર્મિક પરંપરા અને સ્થાનિક રીત-રિવાજનું પાલન કરો.

દીવો અથવા અખંડ જ્યોત પ્રગટાવતા આગની સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખો.

દાન તમારી ક્ષમતા પ્રમાણે જ કરો.

ઉપવાસ દરમિયાન સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખો.

નિષ્કર્ષ
શારદીય નવરાત્રી માતાજીની ભક્તિ અને આરાધનાનો પવિત્ર તહેવાર છે. નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે કરવામાં આવતી ઘટસ્થાપના દ્વારા માતાજીની આરાધનાનો પ્રારંભ થાય છે. 2026માં 11 ઓક્ટોબરથી નવરાત્રી શરૂ થશે અને 20 ઓક્ટોબરે વિજયાદશમી સાથે તેનું સમાપન થશે.

ઘટસ્થાપના અને વિસર્જનની વિધિ કરતી વખતે પોતાના કુટુંબની પરંપરા તથા સ્થાનિક પંચાંગને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. ખાસ કરીને મુહૂર્ત માટે તમારા શહેરનું સ્થાનિક પંચાંગ તપાસવું યોગ્ય છે.